السيد علي الحسيني الميلاني
206
جواهر الكلام في معرفة الإمامة والإمام (فارسى)
پاسخ : اين مطلب در منظر و ديدگاه علمى بزرگانى همچون شيخ مفيد ، شيخ طوسى ، سيد مرتضى و فقهاء ديگر بوده است و ما نظر ايشان را پيرامون رواياتى كه شيخ صدوق بر اساس آن اين رأى را قبول كرده است خوانديم و همه آن بزرگان ، وقوع سهو را از پيامبر غير ممكن دانسته و به بطلان اين روايت نظر دادهاند . شيخ بهايى در اين باره مىفرمايد : نسبة السّهو إلى الصدوق أولى من نسبته إلى النبي . « 1 » اما اگر مقصود شيخ صدوق - چنان كه برخى - به اين مطلب اشاره كردهاند اين باشد كه خداوند متعال مىتواند پيامبر اكرم را إسهاء كند ، يعنى اگر مؤمنين براى نماز بيدار نشدند و يا در نماز سهوى برايشان پيش آمد كرد همديگر را سرزنش نكنند ، خداوند پيامبر را به سهو بيندازد و آن گاه كه براى پيامبر اكرم صلى اللَّه عليه وآله چنين اتفاقى بيفتد ، ديگر اين حالت براى ديگران عيب و عار نخواهد بود . اين نظريّه هر چند هرگز تحقق پيدا نكرده اما از جهتى قابل قبول است ، زيرا « سهو » غير از « اسهاء » است . « سهو » از « شيطان » است و او بر پيامبر تسلط ندارد ، همانطور كه خداوند متعال مىفرمايد : « إِنَّما سُلْطانُهُ عَلَى الَّذينَ يَتَوَلَّوْنَهُ » ؛ « 2 » شيطان بر كسانى سلطنت دارد كه از او پيروى مىكنند . بنابراين ، اگر از بزرگانى همچون شيخ مفيد ، شيخ طوسى ، محقق حلّى ، علّامه حلّى ، شهيد ثانى و صاحب جواهر كه بزرگان فقه ، اصول و كلامند بپرسيم كه آيا در مقام ثبوت اسهاء نبى از جانب خداوند متعال جايز است يا نه ؟ پاسخ ايشان مثبت خواهد بود مشروط بر اين كه با مبانى عقلانى عصمت منافاتى نداشته باشد .
--> ( 1 ) . ر . ك : التنبيه بالمعلوم من البرهان على تنزيه المعصوم عن السهو والنسيان : 13 . ( 2 ) . سورهء نحل : آيه 100 .